POMAK SOHBET TOPLANTILARI – KİNA PRAVİŞ – 4

POMAK SOHBET TOPLANTILARI – KİNA PRAVİŞ – 4

İstanbul Pomak Kültür Derneği – İSPOD 2014 Kasım ayından itibaren, her ayın üçüncü Çarşamba günleri POMAK SOHBET TOPLANTILARI - KİNA PRAVİŞ etkinliğini başlatmıştır.

İlk toplantı 19 Kasım 2014 Çarşamba günü, Perpa Ticaret merkezi A blok Kat 13 Ebruli Restoran ŞİŞLİ İSTANBUL adresinde, konuk konuşmacı ‘Balkanlarda Pomak Türkleri’ kitabının yazarı Prof Dr Hüseyin Memişoğlu katılımı ile yapıldı.

İkinci toplantı yine aynı yerde, 17 Aralık 2014 Çarşamba günü, konuk konuşmacı, Araştırmacı, Avukat Recep Memiş’in katılımı ile yapıldı. Pomaklar üzerine ciddi araştırmalar ve çalışmalar yapan Memiş, bu çalışma sonuçlarını ‘POMAKLAR ÜZERİNE FARKLI BİR TARİH OKUMASI’ ve ‘POMAKLARA MASALLAR’ başlıkları ile yazıya dökmüş ve kamuoyu ile paylaşmıştır.

Üçüncü toplantı 21 Ocak 2015 Çarşamba günü, Perpa Ticaret merkezi A blok Kat 13 Ebruli Restoran ŞİŞLİ İSTANBUL adresinde, konuk konuşmacı Arkeolog, Yazar, İzmir Pomak Derneği Başkanı Ercan Çokbankir katılımı ile yapıldı. Sayın Ercan Çokbankir’in Pomaklar üzerine bir çok kitabı, makalesi ve sempozyum sunumu mevcuttur.

Dördüncü toplantı (18 Şubat 2015 günü yoğun kar yağışı nedeniyle ertelendi) 04 Mart 2015 Çarşamba günü, Perpa Ticaret merkezi A blok Kat 13 Ebruli Restoran ŞİŞLİ İSTANBUL adresinde, konuk konuşmacı gazeteci, tarihçi, yazar ve ‘pumatsite vıv Turtsiya – Türkiye’de Pomaklar’ kitabının yazarı Sayın Georgi Zelengora’nın katılımı ile yapıldı. 04 Mart 1878 Tımraş Pomak Devleti’nin kuruluşunun 137. Kuruluş gününe denk gelen toplantımız çok daha anlamlı bir hale gelmiş oldu. Pomak değilim ama kendimi Pomak hissediyorum diyen dostumuz Zelengora’nın sunum özeti aşağıdaki gibidir.

Doksanüç harbine kadar Balkanlar’da birçok millet beraber yaşamaktadır. Balkan yarımadasının çeşitli yerlerinde dağılmış olan Pomaklar bu etnokültürel mozaiğin bir parçasıdır. Bulgaristan’da iki büyük Pomak grubu vardır: Kuzey Bulgaristan’da yaşayan Lofça Pomakları ve Rodop dağlarında yaşayan Rodop Pomakları. Bundan başka Yunanistan, Makedonya, Arnavutluk ve Kosova’da başka Pomak grupları da mevcuttur. Onlar çeşitli adlarla adlandırılmaktadır: Ahriyani, Torbeşi, Gorani, Miyatsi, Apovtsi, Dilsizi vs. Ama en çok kullanılan isim Pomaktır. Pomakların menşei hakkında farklı teoriler var. Bunların hepsi belli siyasi çıkarları ifade etmektedir.

Bugün Pomakların çoğunluğu Türkiye’de yaşamaktadır. Bulgaristan’dan Türkiye’ye Pomakların göçleri Doksanüç harbi boyunca başlayıp XX’nci yüzyılın sonuna kadar devam etmektedir. Bir yüzyıldan daha fazla bir süre içinde binlerce Pomak eski ikamet yerlerini terk etmektedir. Bu sürec etnik temizlik adlandırılabilir. Çünkü kitlesel ve zorunludur.

Pomakların tarihinde en büyük felaket Balkan savaşıdır. Bu savaş Pomakların göçleri doruk noktasıdır. 1912’nin sonunda ve 1913’ünün başında Bulgaristan’da Pomakları zorla hristiyanlığı kabul ettirme süreci başlamaktadır. Bu Bulgaristan devleti tarafından ilk yapılan asimilasyon kampanyasıdır. Birinci dünya savaşında Bulgaristan’dan Pomakların göçleri muvakkaten durmaktadır. Bulgaristan ve Türkiye müteffik oldukları için Bulgaristan Müslümanlarının haklarını göz önünde bulundurmaktadır. Bulgar ve Osmanlı ordusunda savaşmış olan binlerce Pomak Birinci Dünya savaşının cephelerinde öldürülmüştür.

Savaştan sonra Pomakların durumu yeniden kötüleşmiştir. 1920’lerin ikinci yarısı ve 1930’larda Bulgaristan-Yunanistan hudutlarından kitlesel Pomak kaçmaları gözlenmektedir. 1937’de Bulgaristan devleti yardımıyla Bulgar faşist teşkilatı “Drujba Rodina” oluşturulmuş. Bu teşkilat Pomakları Bulgarlaştırmalıydı. 1942’de “Drujba Rodina” yardımıyla Pomakların isimleri yeniden değiştirilmekteydi.

Komünist dönemde asimilasyon politikası devam etmekteydi. 1940’ların sonunda birçok Pomak Bulgaristan’da çeşitli bölgelere dağıtılmaktaydı. 1960’lar ve 1970’lerde Pomakların isimleri zorla değiştirilmekteydi. Bu hareket protestolara neden olmaktadır. İsim değişmesine karşı protestolar 1964’te Ribnovo köyünde başlamaktadır. 1973’teki Nevrokop, Kornitsa köyünde olan en büyük protesto sırasında 5 ölü var. Zorla isim değişikliği kampanyasını haklı çıkarmak için komünist rejim, yazar Anton Donçev'e Osmanlı dönemindeki zorla islamlaştırma konulu “Vreme razdelno” romanını yazma siparişi verdi. Sonra bu propaganda romanı filimleştirildi.

Son yirmi yılda Pomaklar artık Türkiye’ye göç etmiyorlar. Bunun yerine Rodoplar’daki kötü iktisadi şartları sebebiyle Pomaklar Avrupa, özellikle Espanya’ya gurbette gidiyorlar. Komünizmin çökmesinden sonra, özellikle internet hayatın içine girmesiyle Pomaklarda gerçek bir uyanış yaşanıyor. 135 sene boyunca Bulgaristan’daki Pomaklar diskriminasyona maruz kalmaktadır. Son yıllarda onlar asimilasyon politikasına karşı mücadele etmeye başladılar. Bu mücedele nasıl devam edecek? Pomaklığın geleceği nedir? Balkan milliyetçilere farkında Pomaklar, Balkanlar’da yeni sınırlar çizmek istemiyor, sınırsız Balkanlar istiyorlar. Çağdaş Uluslararası Pomak Hareketi'nin hedefinde ayırmak yok, aksine Pomaklar, Balkan ülkeleri ve halkları arasında bir köprü olabilir ve olmalıdır.

Pomak Sohbet Toplantımıza Bg Zlatograd'tan katılan Ramadan Mehmedov Kehaiov ve Bg Sofya’dan gelerek katılan Sayın Georgi Zelengora’ya çok teşekkür ediyor, bu değerli çalışmalarına devam etmesini diliyoruz. Bundan sonraki dönemlerde görüşmeler yapmaya devam edeceğimizi ve karşılıklı fikir alışverişinde bulunacağımızı belirterek sohbet toplantımızı sona erdirdik ve 5. Sohbet toplantımızda 15 Nisan 2015 günü yine aynı yerde Sayın Prof dr Kemal Gözler’in katılımı ile buluşmaya sözleşerek dostlarla vedalaştık.

Pomak dili, kültürü ve tarihi için çalışmalarımıza devam edeceğiz.
Buluşmak üzere..

Bayram ERAT
İSPOD BAŞKANI